Kıbrıs Yemekleri: Kahvaltıdan Gece Kebabına Bir Günde Ne Yenir?
Kıbrıs mutfağını tanımanın en kolay yolu bir günü sofradan sofraya geçirmektir: sabah hellim, öğlen molehiya ya da kolokas gibi bir tencere yemeği, ikindi bir Kıbrıs kahvesi ve macun, akşam uzun bir meze sofrası. Gece ise kebap ve döner vakti; Kuzey Kıbrıs’ta bunlar her gün, her semtte yenen yemeklerdir.
Kıbrıs’a ilk kez gelen misafirlerimize bir yemek listesi vermek yerine bir gün öneririz. Adanın mutfağı gösterişli değildir; doyurucu, mevsimine bağlı ve paylaşmak için kurulmuş bir mutfaktır; en iyi de bir günün sofralarını sırayla dolaşarak tanınır. Biz BOL KEPÇE olarak Gazimağusa’da bir aile kebapçısıyız; kebap ve döner bizim işimiz, ama adanın öbür sofralarını da seve seve anlatırız. Aşağıda sabahtan gece yarısına kadar bir Kıbrıs gününü sofra sofra yazdık. Fiyat vermiyoruz: Türk lirası oynak, menüler sık değişiyor.
Kahvaltı: güne hellimle başlayın
Adanın peyniri hellim, 12 Nisan 2021’de Avrupa Birliği’nde coğrafi işaretle tescil edildi ve koruma aynı yılın 1 Ekim’inde yürürlüğe girdi. Tescil, adanın tamamında Halloumi/Hellim adıyla yapılan peyniri kapsıyor. Bize sorarsanız sabah sofrasının yıldızı odur: dilim dilim çiğ, tavada kızarmış ya da sıcak bir tostun içinde. Yanına domates, salatalık, zeytin koyun. Tatlı sevenler için masada bir kavanoz harnup pekmezi dursun; harnup, keçiboynuzunun Kıbrıs’taki adıdır ve pekmezi koyu, hafif kakaomsu bir tat verir.
Kuşluk vakti: bir Kıbrıs kahvesi, bir kaşık macun
Sabah gezisinin ortasında, bir köy kahvesinde ya da Kaleiçi’nde bir gölgede durun. Kıbrıs kahvesi cezvede pişer ve telvesiyle gelir; acele içilmez. Yanına bir kaşık macun isteyin: meyveden ya da cevizden yapılan, şurubunda bekleyen bu tatlı, adada misafire kahveyle birlikte ikram edilir. Bu küçük mola, öğle yemeğine kadar sizi rahatça idare ettirir.
Öğle: tencerede pişen ev yemekleri
Öğle, adanın ev mutfağını tatmanın vaktidir. Bu yemekler daha çok evlerde pişer, ama esnaf lokantalarında ve köy lokantalarında da karşınıza çıkabilir; panoda görürseniz kaçırmayın.
- Molehiya: Jüt yaprağıyla pişen, koyu yeşil, sulu bir yemek; çoğunlukla tavukla ya da kuzuyla yapılır.
- Kolokas: Kolokas kökü, etle ve domatesle birlikte pişer; serin bir günde sıcak sıcak yenir.
- Magarına bulli: Tavukla pişen makarna; kalabalık aile sofralarının yemeği.
- Kıbrıs köftesi: Her evin tarifi biraz farklıdır, o yüzden iki ayrı yerde iki ayrı köfte tadarsınız.
Öğleyi hafif geçirmek isteyenler için bir hellimli tost da Kıbrıs’ta gayet makbul bir öğle yemeğidir.
İkindi: serin bir bardak, tatlı bir tabak
Öğleden sonra sıcak çökünce gölgeye çekilin. İçecek olarak ayran her zaman iyi gider; yazın taze sıkılmış portakal ya da limon suyu arayın, Güzelyurt’un portakalları adada ünlüdür. Tatlı tarafında iki klasik var: irmikli ve şerbetli şamali, bir de yumuşacık, şerbetli ekmek kadayıfı. Bayram ya da Paskalya dönemine denk geldiyseniz pilavuna sorun; hellimli, hamurlu bu çörek daha çok o günlerde yapılır.
Akşam: meze sofrası
Akşam, Kıbrıs’ın en uzun sofrasıdır. Bir meyhanede ya da balıkçıda “meze” dediğinizde tek bir tabak değil, bütün bir sofra gelir: önce soğuklar ve salatalar, sonra kızartmalar ve sıcaklar, ardı ardına onlarca küçük tabak. Bu sofrada karşınıza çıkabilecek tatlardan bazıları:
- Çiçek dolması: İçi doldurulmuş kabak çiçeği, baharın ve yazın tadı.
- Pirohu: Hellimle doldurulmuş Kıbrıs mantısı, üstüne nane serpilir.
- Fırın kebabı: Kuzunun fırına girip saatler sonra lokum gibi çıktığı yemek.
- Günün balığı: Kıyıda, özellikle Girne ve Karpaz tarafında sofranın başrolü.
Kuzeyde meze sofrasının klasik eşlikçisi rakıdır; zivaniya ise daha çok adanın güneyiyle anılır. Bu akşama acele etmeyin, başka plan da yapmayın. Kalabalıksanız mezeleri ortaya söyleyin; hem daha çok çeşit tadarsınız hem hesap şişmez.
Gece geç saatte: kebap, döner ve şeftali
Gazimağusa, 1979’da kurulan Doğu Akdeniz Üniversitesi’nin on binlerce öğrencisiyle geç yatan bir şehirdir; mutfaklar da geç saate kadar çalışır. Kuzey Kıbrıs’ta kebap ve döner özel gün yemeği değil, gündelik yemektir: sınavdan çıkan öğrenci de, işten dönen usta da, kalabalık bir aile de aynı tezgâha uğrar.
Adanın kendine has kebabı şeftali kebabıdır. Adında şeftali geçer ama içinde meyve yoktur: baharatlı kıyma ince bir zar yağına sarılır ve kömürde pişirilir. Pişerken zar erir, dışı çıtırlaşır, içi sulu kalır. Kebapçıda işinize yarayacak birkaç kelime:
- Döner: Dikey bir şişe dizilip ateşin önünde dönen, ince ince kesilen et.
- Dürüm: Etin ince lavaşa sarılmış hali, elde yenir.
- Porsiyon: Etin tabakta, garnitürle gelmesi; oturup yemek isteyenlere.
- Şiş: Kuşbaşı etin şişe dizilip kömürde pişmesi.
BOL KEPÇE Gazimağusa’da bir kebap ve döner evi: kebaplar, döner, ev yemekleri ve çorbalar; masada, gel-al ya da paket. Etlerimiz erkek tosun, helal kesim, kesimini kendimiz yapıyoruz. Bugün ne pişirdiğimizi menümüzde görebilirsiniz. Restoranların çoğu kart alır, bahşiş zorunlu değildir; iyi bir hizmette yüzde on civarı adettir, hesapta servis ücreti varsa ayrıca bırakmazsınız. Kur ve ödeme için para rehberimiz, gündüz gezisi için Gazimağusa gezilecek yerler, denizden önce bir öğle için de plajlar rehberimiz hazır.
Sık sorulan sorular
Kıbrıs’ın en meşhur yemeği nedir?
En bilinen ürünü hellimdir; 2021’den beri Avrupa Birliği’nde coğrafi işaretle korunuyor. Kıbrıs usulü yemekler arasında şeftali kebabı, molehiya, kolokas ve pirohu öne çıkar.
Şeftali kebabında şeftali var mı?
Hayır. Şeftali kebabı, baharatlı kıymanın ince bir zar yağına sarılıp kömürde pişirilmesiyle yapılır; meyveyle ilgisi yalnızca adındadır.
Molehiya nedir?
Jüt yaprağıyla pişen, koyu yeşil, sulu bir Kıbrıs yemeğidir. Çoğunlukla tavukla ya da kuzuyla yapılır.
Kuzey Kıbrıs’ta yemek fiyatları ne kadar?
Fiyatlar Türk lirasıyla birlikte sık değiştiği için rakam vermiyoruz. Gazimağusa öğrenci şehri olduğundan bütçeye uygun seçenek boldur; güncel fiyatı menüde görün.
Kıbrıs’ta meyhanede rakı mı içilir, zivaniya mı?
Kuzeyde meze sofrasının klasik içkisi rakıdır. Zivaniya daha çok adanın güneyiyle anılır.